Manifest Dierwaardige Veehouderij

Dit is het eerste en belangrijkste uitgangspunt van de RDA voor een dierwaardige veehouderij. Respect voor de integriteit (de heelheid en gaafheid van een dier) en de intrinsieke, eigenwaarde van dieren betekent in ieder geval:

• Geen lichamelijke ingrepen bij dieren (tenzij voor individuele medische zorg, vaccinatie om besmettelijke ziekte te voorkomen of ter identificatie).
• Ontwerp houderijsystemen dusdanig dat lichamelijke ingrepen niet langer nodig zijn.
• Specifiek betekent dit o.a. een einde aan het afbranden van biggenstaarten, het onthoornen van runderen en geiten, tanden slijpen, het amputeren van een deel van de teen bij hanen.
• Stoppen met fokken op het vergroten van de productie per dier (bijvoorbeeld meer biggen per zeug, meer melk per koe). Fokkerij is zo ingericht dat het de belangen van het dier ondersteunt (bijvoorbeeld robuuste en gezonde dieren).

Hierbij dienen de belangen van het dier voorop te staan en niet de externe doelen van de veehouderij, zoals efficiëntie, voorkeur of goedkope productie. 

Dit betekent in ieder geval:

• Voldoende en kwalitatief goed voer – gebaseerd op de voorkeuren en biologie van de dieren – voor een gezonde en natuurlijke groei (denk aan voersamenstelling, variëteit, frequentie en wijze van aanbieden).
• Dieren zijn beschermd tegen de elementen (door bijvoorbeeld schuilmogelijkheden).
• De structuur van de leefomgeving is gebaseerd op de voorkeuren van de dieren (bijvoorbeeld een horizontale én verticale structuur bij geiten en konijnen).
• Permanente beschikbaarheid van hygiënisch en vers drinkwater, aangeboden op een wijze die passend is voor het dier.
• Een ondergrond met voldoende grip waarop dieren gemakkelijk en comfortabel kunnen bewegen.
• Comfortabele ligplekken, gebaseerd op de voorkeuren van de dieren.
• Voldoende natuurlijk daglicht in de stallen en/of de mogelijkheid voor alle dieren om naar buiten te gaan.
• Een leefomgeving met gezonde, frisse lucht en die rekening houdt met temperaturen volgens wetenschappelijke normen voor de verschillende diersoorten.
• Brandgevaar in stallen minimaliseren. Vluchtroutes of buitenuitloop voor alle dieren.

Volgens de RDA valt hieronder: rusten, eten en drinken, mesten en urineren, zelfverzorging, exploratie, sociaal gedrag, thermoregulatie, veiligheid, gezondheid, beweging, reproductie, seksueel gedrag, nestbouwgedrag en maternaal gedrag.

Dit betekent in ieder geval:

• Dieren moeten hun volledige repertoire aan essentiële natuurlijke gedragingen kunnen uitoefenen in een leefomgeving die daartoe alle ruimte en gelegenheid biedt.
• Voor de leefruimte van het dier betekent dit: geen kooien, diverse functionele gebieden (zoals toiletruimte, eetruimte, rustruimte), voldoende strooisel en/of verrijking om aan gedragsbehoeftes te voldoen, voldoende ruimte voor spel, rustgedrag, maternaal gedrag en andere natuurlijke gedragingen.
• Dieren moeten zich kunnen bewegen in een bij de soort passende sociale groep. Daarnaast moeten zij zich volgens behoefte en eigen aard ook kunnen terugtrekken, bijvoorbeeld om agressieve hokgenoten of ongewenst seksueel gedrag te vermijden.

Per diersoort zijn in ieder geval de volgende specifieke gedragingen noodzakelijk.

Kippen

• Maternaal gedrag rondom het eieren leggen. Een geschikt nest kunnen bouwen.
• Exploratie- en scharrelgedrag, foerageren op een daarvoor geschikte ondergrond.
• Comfortgedrag. Een stofbad nemen.
• Rustgedrag. Kippen moeten op stok kunnen gaan.

Runderen

• Kalveren groeien met de moeder op en drinken bij de moeder. Beiden zijn deel van een kudde die varieert in leeftijd.
• Exploratiegedrag, foerageren en grazen. Koeien en kalveren hebben altijd de keuze om buiten te verblijven of beschutting te zoeken.
• Comfortgedrag, bijvoorbeeld door toegang tot borstels om hun vacht te verzorgen.

Geiten en schapen

• Lammeren groeien op met de moeder. Beiden in een kudde die varieert in leeftijd.
• Exploratiegedrag, foerageren en grazen. Kleine herkauwers hebben altijd de keuze om buiten te verblijven of beschutting te zoeken.
• Comfortgedrag. Schuren, krabben.
• Geiten moeten toegang hebben tot hoger gelegen plekken om te klimmen en rusten.

Konijnen

• Moedergedrag kunnen vertonen door het bouwen van een nest. Daarvoor is geschikt nestmateriaal nodig.
• Exploratie- en knaaggedrag, foerageren, krabben en scharrelen.
• Leefomgeving met hoogteverschillen.

Varkens

• Moedergedrag kunnen vertonen door het bouwen van een nest. Daarvoor is ruimte nodig en geschikte materialen zoals langstengelig stro, hooi of kuilvoer.
• Exploratie- en scharrelgedrag, foerageren, wroeten in de grond, snuffelen. Geschikt materiaal hiervoor is eetbaar of voerachtig, kauwbaar, onderzoekbaar en manipuleerbaar (het varken kan bijvoorbeeld de plaats, het uiterlijk of de structuur veranderen).
• Comfortgedrag. Schuren en krabben, bijvoorbeeld aan schuurwanden, borstels of boomstammen. Een modderbad nemen om zich te kunnen koelen en verzorgen.